Je huishouden staat niet op zichzelf

Niet alles wat aan de keukentafel moet worden opgelost, is daar ontstaan. Ook onbetaald werk thuis is meer dan een privékeuze.

Een goed draaiend huishouden en een eerlijke taakverdeling begint aan de keukentafel, hoor ik vaak. Daar bespreek je wie kookt, wie de kinderen haalt en wie ervoor zorgt dat de sportkleding op tijd schoon is.

Toch is die keukentafel meestal niet het beginpunt, eerder het afvoerputje. Aan het einde van de dag komen daar de gevolgen samen van alles wat op andere plekken al is georganiseerd: het overleg dat tot half zes duurt, de opvang die om half zeven sluit, de schoolapp waarin staat dat er morgen iets mee moet en de sporttraining rond etenstijd.

Je kunt natuurlijk zeggen: dan accepteer je dat late overleg toch niet? Soms kan dat. Maar hoeveel ruimte je hebt om ‘nee’ te zeggen, hoe daarop wordt gereageerd en welke alternatieven je kunt betalen of organiseren, verschilt nogal. Zo zijn er nog steeds werkgevers die aan een man vragen of zijn vrouw ‘dat dan niet kan doen’, als die aangeeft dat hij de kinderen moet halen en dus niet het (hele) overleg bij kan wonen.

Uiteindelijk zitten de mensen thuis met de gebakken peren. Zij moeten alles passend maken en het liefst ook nog eerlijk verdelen. En we weten: die verdeling doet ertoe maar ook een eerlijk verdeelde stapel kan te hoog zijn. En als je alleenstaande ouder bent, valt er soms helemaal niets te verdelen. Daarom wil ik het huishouden niet alleen bekijken als een verzameling taken waarover je betere afspraken moet maken of die je beter moet plannen (of beter: ergens tussen propt). Op het werk zouden we bij zulke structurele druk immers ook andere vragen stellen.

Waarom onbetaald werk thuis geen volledig vrije keuze is

Hoeveel betaald en onbetaald werk iemand doet, ontstaat niet in een vacuüm. Verlofregelingen, de kosten en openingstijden van kinderopvang, de organisatiecultuur op het werk en beelden van hoe goed moederschap en vaderschap eruitziet bepalen ook welke keuzes haalbaar en vanzelfsprekend voelen.

De Emancipatiemonitor 2024 laat dat verschil tussen wens en praktijk goed zien. Van de mensen in een man-vrouwrelatie waarin minstens één partner betaald werkt, wil 51 procent het betaalde werk en de huishoudelijke taken gelijk verdelen. Slechts 10 procent (!) zegt dat dit in de praktijk ook gebeurt.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) spreekt daarom niet alleen over een deeltijdcultuur, maar ook over een deeltijdstructuur. De manier waarop betaald en onbetaald werk in Nederland is georganiseerd, stuurt de keuzes die mensen vervolgens zelf moeten maken. Want verlofrechten zijn nog altijd ongelijk, kinderopvang is duur en geen publieke basisvoorziening, en zowel mannen als vrouwen hebben te maken met verwachtingen over de invulling van hun ouderschapsrol.

Dat is de gedachtegang die ik herken in het boek Fopfeminisme. Lisa Loeb laat daarin zien hoe wetten, beleid en economische keuzes mede bepalen welke mogelijkheden mensen hebben. Als we die invloed buiten beeld laten, lijkt minder betaald werken vooral een persoonlijke voorkeur van vrouwen. Vervolgens vragen we waarom zij niet gewoon méér gaan werken, zonder ons af te vragen wie het onbetaalde werk thuis dan doet.

Dat onbetaalde werk bestaat bovendien niet alleen uit de zichtbare uitvoering. Het is ook voortdurend onthouden, signaleren, plannen en opvolgen. Over die onzichtbare mentale last schreef ik eerder uitgebreider.

Wat kunnen we thuis leren van hoe werk wordt georganiseerd?

Stel dat een team structureel meer opdrachten krijgt dan ze eigenlijk kunnen uitvoeren binnen de tijd die ze daarvoor hebben. Dan verwachten we hopelijk niet dat zij het werk voortaan alleen wat eerlijker verdelen en beter gaan plannen in de hoop dat het dan wel gaat lukken.

Nee, dan kijken we naar het geheel. Wat heeft prioriteit? Wie mag beslissingen nemen? Zijn er voldoende resources? Welk proces kan eenvoudiger, wat doen we vooral omdat we het altijd zo doen en wanneer is goed goed genoeg?

Thuis stellen we die vragen eigenlijk niet en wordt het werk pas gezien als het niet is gedaan. Bijvoorbeeld als er geen schone onderbroeken meer zijn, de koelkast leeg is, een rekening niet is betaald of een bericht van school is gemist.

Daarom maak ik graag de vergelijking met een bedrijf. En nee, ik vind niet dat we functies moeten gaan beschrijven of een organogram op de koelkast moeten ophangen. Wel vind ik dat we de vragen die we binnen een organisatie heel normaal vinden, ook thuis mogen stellen. Wat willen we bereiken, hoe organiseren we het werk, waar is informatie te vinden en wie is waarvoor verantwoordelijk?

Houd de keukentafel even voor jezelf

Beleid, werkcultuur en verwachtingen veranderen niet voor maandag. Ondertussen moet er wel worden gegeten, gewerkt en gezorgd. Daarom kom ik toch weer bij de keukentafel uit. Want daar heb je vandaag de meeste directe invloed.

Laat werkgevers, school, opvang, familie, sociale media en ideeën over hoe een goed huishouden of een goede ouder eruitziet niet als vanzelf aanschuiven. Hou die tafel voor jezelf en je gezin. Wat vinden júllie belangrijk? Wat moet jullie huishouden in deze levensfase mogelijk maken? Denk eens aan persoonlijke doelen bijvoorbeeld, of een hobby waar maar geen tijd voor lijkt te zijn.

Wanneer is iets goed genoeg? Welke informatie moet voor iedereen toegankelijk zijn, wie draagt waarvoor de verantwoordelijkheid en wat kan eenvoudiger of misschien helemaal worden geschrapt? Dat zijn geen kleine vragen. Ze bepalen of je je huishouden organiseert om nog meer te kunnen doen, of om het leven dat je belangrijk vindt beter te ondersteunen.

Daarom ontwikkelde ik Huishouden als een bedrijf

Met mijn programma Huishouden als een bedrijf verander ik geen verlofstelsel en regel ik geen gratis kinderopvang. Wel help ik je te kijken naar het deel waar je nu invloed op kunt uitoefenen.

We maken zichtbaar wat er thuis werkelijk gebeurt, welke beslissingen steeds opnieuw worden genomen en waar informatie en verantwoordelijkheid blijven hangen. Vervolgens kijken we wat anders kan: met duidelijke afspraken, bruikbare routines, een slimmere plek voor spullen en informatie, en vooral ook door te bepalen wat niet meer (zo goed) hoeft.

Het doel is een huishouden dat past bij hoe je werkelijk leeft en ruimte laat voor de dingen die jullie belangrijk vinden. Zodat je niet met je tong op je schoenen het weekend bereikt en daarin alsnog alles probeert in te halen wat doordeweeks niet is gelukt.

In mijn gratis online programma gaan we daar twee weken lang mee aan de slag, met korte spraakberichten, mails en een afsluitende masterclass. Bekijk Huishouden als een bedrijf en doe mee.